Prime Advice for Excellent Performance.

E-News

12 mei 2014

Financiële en economische crisis : een vorm van overmacht ?

Ook de rechtspraak aanvaardt de financiële en economische crisis in bepaalde omstandigheden als geldige reden om uw contractuele verplichtingen niet na te komen, zonder dat u daardoor een schadevergoeding verschuldigd bent aan uw wederpartij omwille van de niet-nakoming van uw verplichtingen.

Feiten

Een productiebedrijf had in december 2004 een overeenkomst afgesloten met een transportfirma, voor transporten van België naar het Verenigd Koninkrijk, waarbij onder meer een minimum aantal transporten per jaar aan die transportfirma werden gegarandeerd. De overeenkomst gold voor een vaste termijn van vijf jaar.

Medio 2008 sloeg de internationale en economische crisis toe. De Britse pond daalde daarbij ook in waarde. De Britse markt stuikte in elkaar voor de hele Belgische sector waarin het bedrijf actief was.

Dit alles had uiteraard ook zijn repercussies op voormelde overeenkomst tussen het productiebedrijf en de transportfirma. De vooropgestelde aantal gegarandeerde transporten konden niet meer worden gerealiseerd. De transportfirma vorderde een (hoge) schadevergoeding van de productiefirma. Daar waar de rechtbank van koophandel deze in eerste instantie toekende, wijst het Hof van Beroep te Gent deze vordering in een arrest van februari 2014 thans af.

Overeenkomsten strekken tot wet

Alvorens op voormeld arrest verder in te gaan, dient toch opgemerkt te worden dat overeenkomsten tussen partijen hen in principe tot wet strekken, en dat een wanprestatie van de ene partij de andere partij het recht heeft op een vergoeding van de schade die voortvloeit uit die wanprestatie.

Overmacht, imprevisie en rechtsmisbruik

Wetgeving en rechtspraak voorzien evenwel bepaalde mogelijkheden om af te wijken van deze basisregel.

Zo is rechtsmisbruik verboden. Er is o.m. sprake van rechtsmisbruik wanneer een partij een recht uitoefent, zoals voormelde eis tot schadevergoeding, op een wijze die kennelijk de grenzen te buiten gaat van de normale uitoefening van dat recht door een voorzichtig en bezorgd persoon.

Wanneer er sprake is van rechtsmisbruik kan de rechtbank de rechten van de partij die rechtsmisbruik pleegt, matigen tot hetgeen voor haar aanvaardbaar is.

Het Hof oordeelde in voormeld geval dat het economische evenwicht tussen de wederzijdse contractprestaties die op het ogenblik van de totstandkoming van de overeenkomst in 2004 voorhanden was, door de volstrekt onvoorzienbare en onafwendbare gevolgen van de internationale crisis dermate verstoord is geworden, waardoor de ongewijzigde en integrale nakoming van de contractuele verbintenissen van de productiefirma abnormaal werden verzwaard. In die omstandigheden nog een schadevergoeding vorderen, aldus het Hof, schendt niet alleen het beginsel dat overeenkomsten te goeder trouw moeten worden uitgevoerd, maar maakt ook rechtsmisbruik uit, gelet op de kennelijke wanverhouding tussen het voordeel dat de transportfirma nastreeft en het nadeel dat hierdoor aan de productiefirma wordt berokkend.

Het Hof oordeelde verder dat de productiefirma in de gegeven omstandigheden al het mogelijk heeft gedaan wat van haar redelijkerwijze kon worden verlangd, zodat de eis tot schadevergoeding van de transportfirma tot nul euro werd herleid (gematigd).

Daarmee past ook de Belgische rechtspraak de zgn. imprevisieleer toe, die internationaal wordt erkend en die in bepaalde rechtssystemen ook wettelijk is verankerd.

Imprevisie is niet gelijk aan overmacht, maar het resultaat is meestal gelijkaardig. Onder overmacht wordt verstaan een voorval, die niet te wijten is aan een fout van de schuldenaar van de verbintenis, die de nakoming van die verbintenis absoluut onmogelijk maakt. Het begrip overmacht is aldus strenger, en minder geschikt als verweermiddel in voormelde omstandigheden.

Hardship-clausules

Partijen kunnen overigens ook contractueel de toepassing van de imprevisieleer voorzien, m.n. door zgn. hardship-clausules in hun overeenkomst op te nemen, die voorzien dat partijen in bepaalde omstandigheden hun overeenkomst moeten heronderhandelen om het economische evenwicht van de overeenkomst te herstellen.

Benoit Beele

Recent nieuws